۱۷ قانون فیفا چیست؟ راهنمای کامل قوانین رسمی فوتبال
شاید تا امروز فقط با چند قانون معروف فوتبال مثل آفساید یا پنالتی آشنا بودهاید، اما فوتبال حرفهای در سراسر دنیا بر اساس یک چارچوب مشخص به نام ۱۷ قانون فیفا اداره میشود. این قوانین توسط هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) و فدراسیون بینالمللی فوتبال (فیفا) تدوین شدهاند و از ابعاد زمین گرفته تا نحوه شروع مجدد بازی را پوشش میدهند.
در این مقاله قصد داریم قوانین فوتبال به زبان ساده و کامل را مرور کنیم تا چه تماشاگر باشید و چه تازه در حال یادگیری این ورزش هستید، دید روشنی نسبت به ساختار رسمی بازی پیدا کنید. اگر هنوز با اصول پایه این ورزش آشنا نیستید، پیشنهاد میکنیم ابتدا نگاهی به راهنمای فوتبال چیست بیندازید.
نهاد IFAB و فیفا چه نقشی در وضع قوانین دارند؟
هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) نهادی است که از سال ۱۸۸۶ مسئولیت تدوین و بهروزرسانی قوانین رسمی فوتبال را بر عهده دارد. فیفا بهعنوان یکی از اعضای اصلی این هیئت، اجرای این قوانین را در تمام مسابقات رسمی جهان نظارت میکند. هر ساله IFAB نشستهایی برگزار میکند تا در صورت نیاز، تغییراتی در قوانین اعمال شود؛ برای مثال ورود فناوری VAR و خطوط نیمهاتوماتیک آفساید از همین نشستها نشئت گرفته است.
نکته مهم اینجاست که این ۱۷ قانون، چارچوبی ثابت هستند اما جزئیات اجرایی هرکدام میتواند در طول زمان بهروزرسانی شود؛ به همین دلیل آشنایی با نسخه فعلی قوانین فوتبال کامل برای هر علاقهمند به این ورزش ضروری است.
فهرست کامل ۱۷ قانون فیفا
تمام 17 قانون فیفا را در ادامه برای شما آوردهایم:
قانون ۱: زمین بازی
زمین فوتبال باید مستطیلشکل و پوشیده از چمن طبیعی یا مصنوعی سبزرنگ باشد. طول آن بین ۹۰ تا ۱۲۰ متر و عرض آن بین ۴۵ تا ۹۰ متر است؛ برای مسابقات بینالمللی، فیفا ابعاد دقیقتر ۱۰۵ در ۶۸ متر را توصیه میکند.
قانون ۲: توپ بازی
توپ فوتبال باید کروی، ساختهشده از چرم یا مواد مشابه، با محیطی بین ۶۸ تا ۷۰ سانتیمتر و وزنی بین ۴۱۰ تا ۴۵۰ گرم در ابتدای بازی باشد.
قانون ۳: تعداد بازیکنان
هر مسابقه بین دو تیم ۱۱ نفره (شامل یک دروازهبان) برگزار میشود. اگر تعداد بازیکنان فوتبال یک تیم به کمتر از ۷ نفر برسد، بازی متوقف میشود. در مورد تعویضها، در بیشتر مسابقات رسمی هر تیم مجاز به ۵ تعویض در طول ۹۰ دقیقه است (در سه نوبت زمانی، بهجز نیمه اول)؛ سوالی که خیلی از تماشاگران میپرسند این است که چند تعویض در فوتبال مجاز است و پاسخ آن بسته به مسابقه و مسابقات جامجهانی یا لیگهای داخلی میتواند کمی متفاوت باشد.
قانون ۴: تجهیزات بازیکنان
هر بازیکن باید پیراهن، شورت، جوراب ساقبلند، ساقبند و کفش مناسب بپوشد. دروازهبان باید رنگی متفاوت از سایر بازیکنان و داوران بپوشد تا بهراحتی قابل تشخیص باشد.
قانون ۵: داور
داور مسئول اجرای کامل قوانین در طول بازی است؛ از جمله تشخیص خطاها، اعلام آفساید (در صورت نبود کمکداور)، نمایش کارت و مدیریت وقت بازی. تصمیمات داور در زمین قطعی هستند، هرچند امروزه با کمک VAR قابل بازبینیاند.
قانون ۶: سایر مقامات بازی
کمکداوران (لاینمنها)، داور چهارم و در بازیهای حرفهای، تیم VAR، از دیگر مقامات رسمی هستند که به داور اصلی در تصمیمگیری کمک میکنند.
قانون ۷: مدت بازی
هر بازی از دو نیمه ۴۵ دقیقهای تشکیل شده که در مجموع ۹۰ دقیقه میشود. به آن باید مدت زمان بازی فوتبال اضافهشده بابت وقت تلفشده و در صورت لزوم (مثل مرحله حذفی) دو نیمه ۱۵ دقیقهای وقت اضافه را هم اضافه کرد.
قانون ۸: شروع و شروع مجدد بازی
بازی با ضربه شروع (کیکآف) از نقطه مرکزی زمین آغاز میشود. سایر روشهای شروع مجدد شامل پرتاب اوت، ضربه دروازه، ضربه کرنر و ضربه آزاد است.
قانون ۹: توپ در بازی و خارج از بازی
توپ زمانی خارج از بازی محسوب میشود که کاملاً از خط طولی یا عرضی زمین عبور کند یا داور بازی را متوقف کند. در غیر این صورت، حتی اگر توپ به تیرک یا داور برخورد کند، بازی همچنان جریان دارد.
قانون ۱۰: تعیین برنده یک مسابقه
تیمی برنده است که گلهای بیشتری زده باشد. در صورت تساوی، بسته به نوع مسابقه، از وقت اضافه یا ضربات پنالتی برای تعیین تیم برنده استفاده میشود.
قانون ۱۱: آفساید
یکی از پیچیدهترین و پرسروصداترین قوانین فوتبال، آفساید است. بهطور خلاصه، بازیکنی که هنگام پاس همتیمیاش، جلوتر از توپ و آخرین مدافع حریف باشد و در بازی دخالت فعال داشته باشد، آفساید محسوب میشود. از آنجا که این قانون بهتنهایی جزئیات و استثناهای زیادی دارد (مثل تفاوت آفساید فعال و غیرفعال یا معافیتهای کرنر و پرتاب اوت)، برای درک کامل قانون آفساید در ۱۷ قانون فیفا پیشنهاد میکنیم راهنمای اختصاصی آفساید در فوتبال چیست را مطالعه کنید.
قانون ۱۲: خطاها و رفتار ناشایست
این قانون خطاهایی مثل ضربه زدن، هل دادن، گرفتن لباس حریف و همچنین قانون دست در فوتبال (برخورد عمدی توپ با دست یا بازو در موقعیت غیرطبیعی) را پوشش میدهد. خطای شدید داخل محوطه جریمه معمولاً منجر به ضربه پنالتی میشود.
قانون ۱۳: ضربات آزاد
ضربات آزاد به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم میشوند. در ضربه آزاد مستقیم، امکان گل زدن مستقیم وجود دارد، اما در غیرمستقیم، توپ باید پیش از ورود به دروازه با بازیکن دیگری تماس پیدا کند.
قانون ۱۴: ضربه پنالتی
وقتی خطایی که مجازات آن ضربه آزاد مستقیم است، داخل محوطه جریمه تیم مدافع رخ دهد، قانون پنالتی فوتبال اجرا میشود؛ یعنی ضربه از فاصله ۱۱ متری و فقط مقابل دروازهبان حریف زده میشود.
قانون ۱۵: پرتاب اوت
وقتی توپ کامل از خط طولی زمین خارج شود، تیم مقابل تیمی که آخرین تماس را با توپ داشته، حق پرتاب اوت با دو دست از بالای سر را پیدا میکند.
قانون ۱۶: ضربه دروازه
اگر توپ از خط دروازه (بهجز داخل دروازه) خارج شود و آخرین تماس با بازیکن تیم حملهکننده بوده باشد، بازی با ضربه دروازه توسط تیم مدافع از دهد محوطه دروازه از سر گرفته میشود.
قانون ۱۷: ضربه کرنر
اگر توپ از خط دروازه خارج شود و آخرین تماس با بازیکن تیم مدافع بوده باشد، بازی با ضربه کرنر از گوشه زمین نزدیک به همان سمت از سر گرفته میشود.
جدیدترین تغییرات در قوانین فوتبال
قوانین فوتبال ثابت نیستند و بهمرور با فناوریهای جدید بهروزرسانی میشوند. مهمترین جدیدترین تغییرات قوانین فوتبال در سالهای اخیر عبارتند از:
- ورود فناوری VAR (کمکداور ویدیویی) برای بازبینی تصمیمات حساس مثل گل، پنالتی، اخراج مستقیم و اشتباه در هویت بازیکن
- استفاده از فناوری آفساید نیمهاتوماتیک (SAOT) برای ترسیم دقیقتر خط آفساید با کمک دوربینهای چندزاویه
- تغییر در نحوه اجرای پرتاب اوت و ضربه دروازه برای تسریع روند بازی
- محدودیتهای سختگیرانهتر برای زمان تلفشده در بازیهای رسمی جامجهانی و رقابتهای بزرگ
این تغییرات با هدف افزایش دقت داوری و کاهش بحثهای جنجالی پس از بازی اعمال شدهاند.
جدول خلاصه ۱۷ قانون فیفا
اگر عجله دارید یا فقط میخواهید یک مرور سریع روی همه قوانین داشته باشید، جدول زیر خلاصه هرکدام را در یک نگاه نشان میدهد.
| شماره قانون | عنوان | خلاصه |
|---|---|---|
| ۱ | زمین بازی | ابعاد و مشخصات استاندارد زمین |
| ۲ | توپ بازی | جنس، اندازه و وزن توپ |
| ۳ | تعداد بازیکنان | ۱۱ نفر در هر تیم، حداکثر ۵ تعویض |
| ۴ | تجهیزات بازیکنان | پوشش و لوازم ایمنی الزامی |
| ۵ | داور | مسئولیتها و اختیارات داور اصلی |
| ۶ | سایر مقامات بازی | کمکداوران، داور چهارم، تیم VAR |
| ۷ | مدت بازی | دو نیمه ۴۵ دقیقهای بهعلاوه وقت تلفشده |
| ۸ | شروع و شروع مجدد بازی | کیکآف و روشهای ازسرگیری بازی |
| ۹ | توپ در بازی و خارج از بازی | تعیین لحظه متوقف شدن بازی |
| ۱۰ | تعیین برنده | گل بیشتر، وقت اضافه یا پنالتی |
| ۱۱ | آفساید | موقعیت آفساید و شرایط آن |
| ۱۲ | خطاها و رفتار ناشایست | خطاهای فردی و قانون دست |
| ۱۳ | ضربات آزاد | مستقیم و غیرمستقیم |
| ۱۴ | ضربه پنالتی | ضربه ۱۱ متری مقابل دروازهبان |
| ۱۵ | پرتاب اوت | نحوه اجرای صحیح پرتاب |
| ۱۶ | ضربه دروازه | ازسرگیری بازی توسط تیم مدافع |
| ۱۷ | ضربه کرنر | ازسرگیری بازی توسط تیم حملهکننده |
جمعبندی
آشنایی با ۱۷ قانون فیفا نه تنها به تماشاگران کمک میکند تا تصمیمات داور را بهتر درک کنند، بلکه برای هر بازیکن مبتدی که میخواهد فوتبال را اصولی دنبال کند، پایه و اساس محسوب میشود. از ابعاد زمین و توپ گرفته تا جزئیات پیچیدهای مثل آفساید و پنالتی، هرکدام از این قوانین نقشی مشخص در حفظ نظم و انصاف بازی دارند. اگر میخواهید علاوه بر یادگیری تئوری، درک عملی و تاکتیکی این قوانین را هم به دست بیاورید، حضور منظم در تمرینات زیر نظر مربیان مدرسه فوتبال تهران یکی از بهترین مسیرهاست.
سوالات متداول
فوتسال قوانین مجزای خودش را دارد که توسط فیفا اما بهصورت جداگانه تدوین شده؛ تفاوتهایی مثل تعداد بازیکنان (۵ نفره)، اندازه زمین و توپ، و نبود قانون آفساید از مهمترین فرق قانون فوتبال و فوتسال هستند.
از نظر اجرایی همه قوانین لازمالاجرا هستند، اما برخی مثل آفساید، پنالتی و خطاها به دلیل تاثیر مستقیم بر نتیجه بازی، بیشتر مورد بحث و بررسی قرار میگیرند.
در بیشتر مسابقات رسمی امروز، هر تیم مجاز به ۵ تعویض در سه نوبت زمانی (بهجز نیمه اول) است؛ این عدد در برخی مسابقات دوستانه یا سطوح پایینتر میتواند متفاوت باشد.
نه لزوماً هر سال، اما IFAB بهطور منظم نشستهای سالانه برگزار میکند و در صورت نیاز، تغییراتی مثل ورود VAR یا فناوری آفساید نیمهاتوماتیک را به قوانین اضافه میکند.
درباره نویسنده
